Testamenty i spadki
Prawo spadkowe to gałąź prawa cywilnego, która reguluje skutki prawne w zakresie majątku i zobowiązań zmarłego. W polskim systemie prawnym majątek zmarłego zazwyczaj przechodzi na inne podmioty, ale istnieją od tej zasady pewne odstępstwa. Szczególne znaczenie w przypadku prawa spadkowego ma dopełnienie odpowiednich terminów i formalności.
Zdajemy sobie sprawę z tego, jak delikatnej materii dotyczą kwestie wynikające z prawa spadkowego. Dlatego Klienci otrzymują od nas nie tylko fachowe wsparcie, ale także cechujące się empatią podejście. Wierzymy, że takie połączenie umożliwia rozwiązanie nawet najtrudniejszych problemów, w możliwie najbardziej komfortowych warunkach.
Z tej strony dowiesz się o:
Jak przebiega postępowanie spadkowe?
Przebieg postępowania spadkowego zależy w dużej mierze od tego, czy zmarły pozostawił po sobie testament. Jeżeli ostatnia wola została spisana, to ona w pierwszej kolejności reguluje zasady podziału majątku. W przypadku, gdy testament nie istnieje, to ogólnie obowiązujące przepisy będą określać tryb i zasady podziału spadku pomiędzy uprawnionymi osobami.
Postępowanie spadkowe składa się z dwóch etapów – stwierdzenia nabycia spadku, a następnie jego odpowiedniego podziału. W praktyce oznacza to ustalenie w pierwszej kolejności, komu przysługuje spadek, a następnie w jakich proporcjach powinien on zostać podzielony. Stwierdzenie nabycia spadku może być przeprowadzone w postępowaniu sądowym, które kończy wydanie postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku albo u notariusza, który wydaje poświadczenie dziedziczenia.
Jakie są ustawowe zasady dziedziczenia?
W wielu przypadkach postępowanie spadkowe odbywa się na podstawie regulacji ustawowych, z pominięciem testamentu. Wynika to z faktu, że większość zmarłych nie pozostawia po sobie spisanej w odpowiedniej formie ostatniej woli. W takich sytuacjach określenie kręgu osób uprawnionych do otrzymania spadku oraz zasady jego podziału, wynikają wprost z zapisów ustawy Kodeks Cywilny.
Jeżeli zmarły posiadał współmałżonka i dzieci, to, o ile nie odrzucili spadu, stają się z mocy prawa jego spadkobiercami. Osoby te dziedziczą w częściach równych, jednakże część przypadająca małżonkowi nie może być mniejsza niż jedna czwarta całości spadku. W przypadku, gdy spadkodawca nie posiadał dzieci, do spadku powołani są z ustawy jego małżonek i rodzice. Inny krąg spadkobierców regulują szczegółowe przepisy ustawy Kodeks cywilny.
Oczywiście nie wszystkie przypadki spadkowe mają podręcznikowy charakter, a sprawy takie miewają bardzo skomplikowany charakter. Komplikacje pojawiają się m.in. w przypadku pozostawania w wolnych związkach, posiadaniu dzieci z poprzednich małżeństw lub nieuregulowanych praw do pozostawionego przez zmarłego mienia. W takich sytuacjach profesjonalne wsparcie prawne jest bardzo istotne.
Czym jest testament?
Testament to oświadczenie woli w zakresie przekazania majątku wybranym osobom po śmierci sporządzającej go osoby. Prawo określa kilka form, w których może być przygotowany testament, a tylko zastosowanie się do obowiązujących przepisów czyni taką formę skuteczną i utrudnia jego ewentualne zakwestionowanie.
Testament może mieć zarówno formę pisemną, jak i ustną. W przypadku testamentu spisanego własnoręcznie, należy mieć na uwadze, że nie może być on wydrukowany, ale faktycznie musi być spisany odręcznie. W przypadku testamentów ustnych, kluczowe jest zadbanie o odpowiednich świadków, a także – w większości przypadków – podpisanie sporządzonego dodatkowo protokołu.
Testament wskazuje osoby, którym przysługują określone składniki majątku zmarłego. Ostatnia wola może także pozbawiać spadku osoby, których dziedziczenie wynika z ustawy – w takim przypadku mówimy o instytucji określanej mianem wydziedziczenia. Należy jednak mieć na uwadze, że nie zawsze wydziedziczenie jest skuteczne, a w określonych przypadkach jest ono wręcz niemożliwe.
Czy testament można unieważnić?
Chociaż testament jest określany mianem ostatniej woli zmarłego, to nie zawsze oznacza, że będzie on w pełni wykonany. W wielu przypadkach zapisy testamentu są kwestionowane przez osoby, które pozbawia on w części lub w całości należnego im – np. z przesłanek ustawowych – spadku. Takie wątpliwości otwierają drogę do postępowania sądowego o unieważnienie testamentu.
Kodeks Cywilny wskazuje sytuacje, w których testament może być uznany za nieważny. Zarzut taki może być podniesiony, gdy testament został sporządzony przez zmarłego w stanie wyłączającym jego świadome działanie. Innym powodem, dla którego testament może zostać unieważniony jest sporządzenie go pod wpływem błędu lub groźby.
Testament może zostać unieważniony także wtedy, gdy został on sporządzony w niewłaściwej formie. Przykładem takiej sytuacji może być chociażby spisanie go wspólnie ze współmałżonkiem, czego polskie prawo nie przewiduje. Każda sytuacja z uwagi na swoją specyfikę wymaga odrębnej analizy, w czym pomagają prawnicy z naszej Kancelarii.
Czy spadek można odrzucić?
Należy pamiętać, że dziedziczeniu podlegają nie tylko nieruchomości i środki pieniężne, ale także zobowiązania zmarłego. Oznacza to, że na spadkobierców może zostać przeniesiony np. obowiązek spłaty zadłużenia lub wywiązania się z innych zobowiązań, których stroną był zmarły. W niektórych przypadkach może być to bardzo kłopotliwe.
Polskie prawo przewiduje możliwość zrzeczenia się spadku. W takiej sytuacji osoba uprawniona do dziedziczenia powinna w odpowiednim terminie odrzucić spadek. Działanie takie odbywa się u notariusza lub przed sądem.
Czym jest zachowek i jak go uzyskać?
Zachowek jest to instytucja prawa spadkowego, która umożliwia uzyskanie części praw do spadku lub części równowartości spadku. W sytuacji, gdy uprawnieni do otrzymania spadku na podstawie przepisów ustawy nie zostali uwzględnieni w testamencie, to nadal mogą się domagać uzyskania określonej części spadku właśnie w formie zachowku.
Do uzyskania zachowku uprawnieni są zstępni (dzieci, wnuki), małżonkowie, a także rodzice zmarłego. Są to zarazem osoby, których prawo do dziedziczenia wynika wprost z przepisów ustawy Kodeks cywilny. Jeżeli na skutek sporządzenia testamentu zostali oni wyłączeni z dziedziczenia, to mogą się domagać zachowku, a więc określonej części spadku, który by im przypadał przy dziedziczeniu ustawowym, a więc w sytuacji, gdyby testamentu nie było.
Najczęściej wartość zachowku stanowi połowa wartości spadku, który przypadałby konkretnej osobie w przypadku niespisania testamentu. Zachowek może zostać wypłacony uprawnionej osobie przez zobowiązaną w drodze porozumienia. Dopiero wówczas, gdy brak jest możliwości polubownego rozstrzygnięcia o zachowku sprawę należy skierować do sądu, który po przeprowadzeniu postępowania dowodowego ustali wartość zachowku należną uprawnionemu.